Decyzja PIP stwierdzająca istnienie stosunku pracy — jak działa od 2026 r.

Warunek, o którym łatwo zapomnieć

Decyzja nie może zapaść od razu po ustaleniach kontroli. Art. 11 ust. 1 pkt 7a stanowi wprost, że warunkiem jej wydania jest niewykonanie polecenia, o którym mowa w art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy o PIP — polecenia usunięcia naruszeń dotyczących niezawarcia umowy o pracę w sytuacji, gdy w stosunku prawnym łączącym strony dominują cechy stosunku pracy z art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Przepis nakazuje też stosować art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, czyli zapewnić stronom czynny udział w postępowaniu.

Samo polecenie również nie jest wydawane z zaskoczenia: organ wydaje je po umożliwieniu stronom stosunku prawnego zajęcia stanowiska. Wydaje się je na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej, a inspektor określa termin wykonania tak, żeby ocena wykonania nastąpiła jeszcze w trakcie trwania kontroli (art. 34 ust. 1c ustawy o PIP).

Punkt, w którym rozstrzyga się sprawa, to zatem polecenie, a nie decyzja. Wykonanie polecenia w wyznaczonym terminie zamyka drogę do wydania decyzji z art. 11 ust. 1 pkt 7a.

Kto i jak prowadzi postępowanie

Zgodnie z art. 33a ust. 1 ustawy o PIP postępowanie wszczyna okręgowy inspektor pracy — na podstawie ustaleń dokonanych w toku kontroli przez inspektora pracy — i zawiadamia o tym strony. Stronami są podmioty i osoby, których decyzja może dotyczyć (ust. 2).

Organ ma wybór (ust. 3): może wydać decyzję albo wnieść powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy. Powództwo jest właściwsze w szczególności wtedy, gdy zachodzi konieczność objęcia okresu wcześniejszego niż ten, który może zostać ujęty w decyzji (ust. 6). Jeżeli powództwo zostało wniesione, decyzji w zakresie nim objętym już się nie wydaje (ust. 7).

Art. 33a ust. 4 nakazuje uwzględniać wolę stron — o ile nie jest ona sprzeczna z prawem, w szczególności z przepisami prawa pracy lub zasadami współżycia społecznego, ani nie zmierza do obejścia prawa. Wszczęcie postępowania przerywa bieg przedawnienia roszczeń pracowniczych; po przerwaniu termin biegnie na nowo od uprawomocnienia się decyzji albo orzeczenia sądu (ust. 8).

Rygor natychmiastowej wykonalności jest wyjątkiem: art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się w tym postępowaniu jedynie do osób objętych szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę (art. 33a ust. 5).

Co zawiera decyzja

Art. 34 ust. 2b ustawy o PIP wylicza elementy rozstrzygnięcia: oznaczenie stron umowy o pracę, rodzaj umowy o pracę, datę jej zawarcia, rodzaj pracy, miejsce wykonywania pracy, wymiar czasu pracy oraz wysokość wynagrodzenia za pracę. Decyzja zawiera także uzasadnienie faktyczne i prawne (ust. 2c) i uwzględnia stan faktyczny istniejący w czasie kontroli — od dnia jej rozpoczęcia (ust. 2d).

Jeżeli materiał dowodowy zgromadzony przez okręgowego inspektora pracy nie pozwala ustalić danego elementu, art. 34 ust. 2e nakazuje wskazać: rodzaj umowy — umowa na czas nieokreślony; miejsce wykonywania pracy — siedziba pracodawcy; wymiar czasu pracy — pełny wymiar; wysokość wynagrodzenia — minimalne wynagrodzenie za pracę.

Zasadą jest, że datą zawarcia umowy o pracę jest data wydania decyzji (art. 34 ust. 2f). Wyjątek z ust. 2g: jeżeli w okresie między dniem rozpoczęcia kontroli a upływem terminu do wniesienia odwołania albo uprawomocnieniem się orzeczenia sądu dojdzie — z inicjatywy pracodawcy — do rozwiązania lub wypowiedzenia umowy cywilnoprawnej, do jej wygaśnięcia albo do zaprzestania faktycznego świadczenia pracy, datą zawarcia umowy o pracę jest data rozpoczęcia kontroli.

Osobna gwarancja wynika z art. 34 ust. 2l: wydanie decyzji nie może być podstawą jakiegokolwiek niekorzystnego traktowania pracownika, w szczególności nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie stosunku pracy ani rozwiązanie go bez wypowiedzenia przez pracodawcę.

Skutki, wykonalność i odwołanie

Art. 34 ust. 2j: decyzja od dnia jej wydania wywołuje skutki prawne wiążące się ze stwierdzeniem istnienia stosunku pracy na gruncie przepisów prawa pracy, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązkowych wpłat na fundusze wskazane w odrębnych przepisach.

Wykonalność ustawiono osobno (ust. 2k): decyzja staje się wykonalna z dniem następującym po dniu, w którym upływa termin do wniesienia odwołania, jeżeli żadna ze stron odwołania nie wniosła — albo z dniem prawomocnego orzeczenia sądu, albo z dniem nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności.

Podmiot kontrolowany, do którego skierowano decyzję, ma obowiązek poinformować właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy o jej realizacji, na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej, po uprawomocnieniu decyzji (art. 35 ust. 1).

Droga odwoławcza nie prowadzi do sądu administracyjnego: stronie przysługuje odwołanie od decyzji, a także zażalenie na postanowienie nadające jej rygor natychmiastowej wykonalności, na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego (art. 34 ust. 5a ustawy o PIP).