Polecenie usunięcia naruszeń — etap, na którym sprawa jeszcze się nie przesądziła

Czego dotyczy polecenie

Art. 11 ust. 2 ustawy o PIP: właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy, po umożliwieniu stronom stosunku prawnego zajęcia stanowiska, są uprawnione do wydania polecenia usunięcia naruszeń dotyczących funkcjonowania umowy cywilnoprawnej albo niezawarcia umowy o pracę — w sytuacji, gdy w stosunku prawnym łączącym strony dominują cechy stosunku pracy określone w art. 22 § 1 Kodeksu pracy.

Kryterium jest przewaga cech: wykonywanie pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, za wynagrodzeniem. Nazwa umowy nie przesądza — to reguła utrwalona i przez nowelizację niezmieniona.

Przepis wprost wymaga umożliwienia stronom zajęcia stanowiska przed wydaniem polecenia. To realny moment na przedstawienie dowodów: jak wygląda organizacja pracy, kto ustala godziny, jaka jest swoboda wykonawcy, czy występuje ryzyko gospodarcze po jego stronie.

Forma i termin

Art. 34 ust. 1c ustawy o PIP: polecenie, o którym mowa w art. 11 ust. 2, wydaje się na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Inspektor pracy, wydając polecenie, określa termin jego wykonania w taki sposób, żeby ocena wykonania — w oparciu o całokształt okoliczności sprawy — nastąpiła w trakcie trwania kontroli.

To odróżnia je od poleceń z art. 11 ust. 1 pkt 8, które są wydawane w formie ustnej (art. 34 ust. 1b). Polecenie dotyczące umowy cywilnoprawnej ma formę pisemną i własny termin. Skoro ocena wykonania ma nastąpić jeszcze w czasie kontroli, decyzję o sposobie uporządkowania zatrudnienia trzeba podjąć szybko.

Dlaczego to najważniejszy etap

Art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP uzależnia wydanie decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy od niewykonania polecenia, o którym mowa w ust. 2 pkt 2. Polecenie wykonane oznacza, że organ nie ma podstawy do wydania decyzji na tej podstawie.

Polecenie niewykonane otwiera drogę dalej: okręgowy inspektor pracy zawiadamia strony o wszczęciu postępowania (art. 33a ust. 1) i może wydać decyzję albo wnieść powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy (art. 33a ust. 3).

Wykonanie polecenia oznacza zwykle zawarcie umowy o pracę odpowiadającej rzeczywistym warunkom albo usunięcie tych elementów współpracy, które tworzą przewagę cech stosunku pracy. Przepisana treść umowy przy niezmienionej praktyce nie zamyka sprawy — kryterium z art. 22 § 1 Kodeksu pracy odnosi się do warunków, w jakich praca jest faktycznie wykonywana.

Perspektywa pracodawcy zatrudniającego cudzoziemców

Zgodnie z art. 33 ust. 2 pkt 3 ustawy z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP (Dz.U. 2025 poz. 621) zmiana ani wydanie nowego zezwolenia na pracę nie są wymagane, jeżeli polski podmiot powierzający pracę i cudzoziemiec zawarli umowę o pracę zamiast umowy cywilnoprawnej albo jeżeli istnienie stosunku pracy stwierdzono w decyzji z art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP.

Analogiczna reguła dotyczy oświadczeń: art. 69 pkt 5 tej ustawy stanowi, że w takim przypadku wpis nowego oświadczenia o powierzeniu pracy do ewidencji nie jest wymagany. Wykonanie polecenia inspektora nie zderza się więc z ryzykiem zarzutu nielegalnego powierzenia pracy z powodu samej zmiany podstawy zatrudnienia. Pozostałe warunki określone w zezwoleniu lub oświadczeniu trzeba nadal zachować.